Zgrzytanie zębami (bruksizm) – objawy, skutki i leczenie
Zgrzytanie zębami, czyli bruksizm, to problem, z którym mierzy się coraz więcej pacjentów – i to nie tylko tych w średnim wieku. Dolegliwość ta często długo pozostaje niezauważona, zwłaszcza że w wielu przypadkach pojawia się głównie w nocy. Czym dokładnie jest bruksizm, po czym poznać, że może Cię dotyczyć, jakie są jego skutki dla zdrowia jamy ustnej (i nie tylko), a także jak skutecznie go leczyć? Choć z pozoru może wydawać się niegroźny, w rzeczywistości może prowadzić do poważnych konsekwencji dla zębów, stawów skroniowo-żuchwowych i ogólnego komfortu życia.
Czym jest bruksizm?
Bruksizm to nieświadome, mimowolne zaciskanie lub zgrzytanie zębami. Może występować w dzień (bruksizm dzienny) lub w nocy (bruksizm nocny), przy czym to ten drugi jest znacznie trudniejszy do zdiagnozowania, bo pacjent nie zdaje sobie sprawy z jego występowania. Mechanizm powstawania bruksizmu jest złożony i wciąż badany, ale wiadomo, że ogromną rolę odgrywa tu układ nerwowy, stres, napięcie emocjonalne oraz zaburzenia snu.
Zgrzytanie zębami nie jest nawykiem, który da się po prostu „wyłączyć”. To złożony problem medyczny, który wymaga indywidualnej diagnostyki i dobranej terapii – nie tylko stomatologicznej, ale często też psychologicznej i neurologicznej.
Jakie są objawy bruksizmu?
Wbrew pozorom objawy bruksizmu nie ograniczają się tylko do zębów. Zaciskanie szczęk wpływa na wiele struktur w obrębie czaszki i twarzy. Typowe symptomy, które powinny wzbudzić czujność, to:
- ścieranie się powierzchni zębów – czasem aż do zębiny
- pęknięcia szkliwa, odpryski i nadwrażliwość
- bóle głowy, szczególnie rano po przebudzeniu
- napięcie i ból w okolicy żuchwy, karku, skroni
- trzaski i przeskakiwanie w stawach skroniowo-żuchwowych
- ograniczenie ruchomości żuchwy lub jej przeskakiwanie
- uczucie napięcia mięśni twarzy
- bóle uszu, szumy uszne
W wielu przypadkach to właśnie lekarz dentysta jako pierwszy zauważa objawy bruksizmu, obserwując nietypowe zużycie zębów podczas przeglądu jamy ustnej.
Skąd się bierze bruksizm?
Choć wiele osób utożsamia bruksizm głównie ze stresem – i rzeczywiście jest to jeden z najważniejszych czynników – to przyczyn może być znacznie więcej. Bruksizm może być związany z:
- przewlekłym stresem i napięciem emocjonalnym,
- zaburzeniami snu, m.in. bezsennością, zespołem niespokojnych nóg,
- nieprawidłowym zgryzem i wadami ortodontycznymi,
- niedoborem dopaminy i innymi zaburzeniami neuroprzekaźników,
- chorobami neurologicznymi,
- działaniem niektórych leków, zwłaszcza z grupy SSRI,
- przeciążeniami mięśniowymi i wadami postawy.
To właśnie dlatego skuteczne leczenie bruksizmu zawsze powinno zaczynać się od precyzyjnej diagnozy, często prowadzonej interdyscyplinarnie – przez stomatologa, neurologopedy, fizjoterapeutę czy psychologa.
Jakie są skutki nieleczonego bruksizmu?
Bruksizm to nie tylko „zgrzytanie zębami” – to przewlekłe przeciążenie całego układu żucia. W dłuższej perspektywie może prowadzić do bardzo poważnych i kosztownych konsekwencji zdrowotnych. Najczęstsze skutki nieleczonego bruksizmu to:
- rozległe starcie zębów, czasem aż do konieczności rekonstrukcji protetycznej,
- pęknięcia koron zębowych i uszkodzenia wypełnień,
- nadwrażliwość zębów na bodźce termiczne i mechaniczne,
- zapalenie i ból stawów skroniowo-żuchwowych (TMD),
- bóle głowy i napięciowe bóle szyi,
- chroniczne zmęczenie z powodu zaburzeń snu,
- obniżenie jakości życia, problemy z koncentracją.
W skrajnych przypadkach może dojść do patologicznego przemieszczenia żuchwy i trwałych zmian w stawie.
Uśmiech, który dodaje pewności siebie
W Medessence dbamy o zdrowie i estetykę Twojego uśmiechu. Oferujemy nowoczesne zabiegi stomatologiczne, leczenie bez bólu oraz indywidualne podejście do każdego pacjenta. Postaw na doświadczenie i najwyższe standardy opieki.
Jak diagnozuje się bruksizm?
Diagnozowanie bruksizmu wymaga kompleksowego podejścia. Pierwszym krokiem jest szczegółowy wywiad lekarski – pytania o objawy poranne, napięcia w obrębie twarzy, bóle głowy. Następnie lekarz przeprowadza badanie kliniczne: ocenia stan uzębienia, napięcie mięśni, funkcjonowanie stawów skroniowo-żuchwowych.
W bardziej zaawansowanych przypadkach zaleca się wykonanie badań dodatkowych np. badania zgryzu w artykulatorze, pantomogramu, a nawet polisomnografii (badania snu), jeżeli podejrzewa się bruksizm nocny.
Jak leczyć bruksizm?
Skuteczne leczenie bruksizmu zawsze powinno być wieloaspektowe i dostosowane do konkretnego przypadku. Nie istnieje jedno „lekarstwo”, które wyeliminuje problem. W praktyce najczęściej stosuje się połączenie kilku metod terapeutycznych:
Szyny relaksacyjne
To jedna z podstawowych metod leczenia bruksizmu. Szyna, najczęściej wykonana na miarę, zakładana jest na noc i ma za zadanie:
- odciążyć stawy skroniowo-żuchwowe,
- zmniejszyć napięcie mięśni żucia,
- chronić zęby przed dalszym ścieraniem i pękaniem.
Nowoczesne szyny, takie jak szyny Michigan czy NTI, są projektowane indywidualnie na podstawie analizy zwarcia i warunków zgryzowych.
Fizjoterapia stomatologiczna
Coraz więcej pacjentów korzysta z terapii manualnej mięśni żucia i masażu tkanek głębokich w okolicy twarzy i karku. Fizjoterapia może znacząco zmniejszyć napięcie mięśniowe i poprawić jakość snu.
Leczenie ortodontyczne lub protetyczne
W przypadku, gdy bruksizm wynika z nieprawidłowości zgryzowych lub znacznego starcia zębów, konieczne może być przeprowadzenie leczenia ortodontycznego lub rekonstrukcji zwarcia protetycznie.
Wsparcie psychologiczne i techniki relaksacyjne
Jeśli podłożem bruksizmu jest stres i napięcie emocjonalne, warto rozważyć terapię psychologiczną, naukę technik relaksacyjnych, medytację czy trening uważności. U niektórych pacjentów rozważa się też konsultację psychiatryczną i modyfikację farmakoterapii.
Toksyna botulinowa
W bardziej opornych przypadkach, toksyna botulinowa (botox) wstrzykiwana w mięśnie żwacze może pomóc zmniejszyć ich nadaktywność. Zabieg jest bezpieczny, skuteczny i coraz częściej stosowany jako uzupełnienie terapii.
Nie czekaj – działaj wcześniej
Bruksizm to dolegliwość, która nie znika sama z siebie. Im wcześniej zostanie rozpoznana, tym skuteczniej można ją opanować, zapobiegając poważnym powikłaniom. Ważna jest tu profilaktyka, systematyczne kontrole stomatologiczne i czujność – zarówno pacjenta, jak i lekarza.
Jeśli zauważasz u siebie objawy sugerujące bruksizm – zgrzytanie zębami, poranne bóle głowy, napięcie mięśni twarzy – nie zwlekaj z wizytą u specjalisty. W Medessence w Warszawie oferujemy kompleksową diagnostykę i leczenie bruksizmu – od analizy zgryzu, przez indywidualnie projektowane szyny relaksacyjne, po współpracę z fizjoterapeutami i psychologami. Skontaktuj się z nami i zadbaj o swój uśmiech, komfort życia i zdrowie – zanim dolegliwości staną się problemem nie do zignorowania.
