Jak powstają afty w jamie ustnej i jak się ich pozbyć?
Afty, choć niegroźne, potrafią skutecznie uprzykrzyć życie: pieką, bolą, utrudniają jedzenie i mówienie. Wbrew pozorom, to nie tylko drobna niedogodność. Regularnie nawracające afty mogą być sygnałem głębszych problemów zdrowotnych.
Co to właściwie jest afta?
Afta to nadżerka, czyli niewielkie, płytkie owrzodzenie błony śluzowej jamy ustnej, które zazwyczaj ma postać małej białej lub żółtawej plamki otoczonej czerwoną obwódką zapalną. Najczęściej pojawia się na wewnętrznej stronie warg, policzków, pod językiem lub na jego brzegach. Może występować pojedynczo lub w grupie, a jej średnica waha się od kilku milimetrów do ponad centymetra.
Typowa afta goi się w ciągu 7-14 dni i choć zniknie sama, ból w trakcie jedzenia, mycia zębów czy mówienia bywa bardzo dokuczliwy. Wyróżniamy kilka typów aft, a najczęstsze to afty mniejsze (aftae minor). Zdarzają się też większe, bardziej głębokie i bolesne afty (aftae major) oraz postać opryszczkopodobna, w której występuje wiele drobnych zmian.
Dlaczego pojawiają się afty?
Nie ma jednej konkretnej przyczyny powstawania aft, ale wiemy, że ich rozwój związany jest z zaburzeniami odporności lokalnej i ogólnej. Błona śluzowa jamy ustnej pełni funkcję bariery, zarówno mechanicznej, jak i immunologicznej. Kiedy ta bariera zostaje naruszona, np. przez uraz, stres czy infekcję, dochodzi do rozwoju stanu zapalnego i tworzy się owrzodzenie.
Najczęstsze czynniki sprzyjające powstawaniu aft to:
- drobne urazy mechaniczne, np. podczas szczotkowania zębów, gryzienia twardych pokarmów lub zakładania protezy;
- stres i przemęczenie – osłabiają odporność i zmieniają skład flory bakteryjnej w jamie ustnej;
- niedobory witamin i mikroelementów – szczególnie witaminy B12, kwasu foliowego, żelaza i cynku;
- zmiany hormonalne – np. w czasie miesiączki, ciąży lub menopauzy;
- choroby autoimmunologiczne – np. celiakia, choroba Behçeta, toczeń układowy;
nadwrażliwość na niektóre składniki pokarmowe – m.in. gluten, czekoladę, cytrusy, orzechy; - reakcje alergiczne – także na składniki past do zębów (np. SLS: sodium lauryl sulfate);
- infekcje wirusowe i bakteryjne – mogą wyzwalać reakcję immunologiczną i tworzenie nadżerek.
Warto dodać, że u niektórych pacjentów obserwujemy tendencję genetyczną do nawracających aft, choć dokładny mechanizm dziedziczenia tej skłonności nie jest jeszcze dobrze poznany.
Uśmiech, który dodaje pewności siebie
W Medessence dbamy o zdrowie i estetykę Twojego uśmiechu. Oferujemy nowoczesne zabiegi stomatologiczne, leczenie bez bólu oraz indywidualne podejście do każdego pacjenta. Postaw na doświadczenie i najwyższe standardy opieki.
Jak rozpoznać aftę i kiedy udać się do stomatologa?
Afty są stosunkowo łatwe do rozpoznania, to bolesne, płytkie owrzodzenia o charakterystycznym wyglądzie. Jednak nie każde owrzodzenie w jamie ustnej to afta. W diagnostyce różnicowej trzeba wykluczyć m.in. opryszczkę, grzybicę, zmiany nadżerkowe w przebiegu liszaja płaskiego czy – w rzadszych przypadkach – zmiany nowotworowe.
Do stomatologa lub lekarza warto zgłosić się, jeśli:
- afty pojawiają się często, regularnie co kilka tygodni,
- goją się dłużej niż 2 tygodnie,
- są bardzo bolesne, duże lub liczne,
- towarzyszą im inne objawy – gorączka, powiększenie węzłów chłonnych, ból stawów, utrata wagi,
- występują u dziecka lub osoby z chorobami przewlekłymi.
W takich przypadkach konieczna może być diagnostyka ogólnoustrojowa, badania krwi (m.in. morfologia, poziom witamin, przeciwciała ANA), a czasem konsultacja immunologiczna lub gastrologiczna.
Jak leczyć afty – co naprawdę działa?
Leczenie aft ma przede wszystkim charakter objawowy. Chodzi o złagodzenie bólu, skrócenie czasu gojenia i zapobieganie infekcji wtórnej. Istnieje kilka skutecznych metod, które można zastosować zarówno w domu, jak i w gabinecie stomatologicznym.
Leczenie miejscowe
Najczęściej stosuje się preparaty w formie żeli, płynów lub aerozoli zawierające:
- substancje przeciwbólowe (np. lidokaina, benzydamina),
- środki przeciwzapalne (np. salicylan choliny),
- antyseptyki (np. chlorheksydyna),
- związki wspomagające regenerację błony śluzowej (np. kwas hialuronowy, alantoina).
Preparaty te tworzą warstwę ochronną na powierzchni afty i zmniejszają ból podczas jedzenia czy mówienia. Niektóre zawierają składniki o działaniu gojącym lub immunomodulującym.
Leczenie ogólne
W cięższych przypadkach, szczególnie przy częstych nawrotach lub dużej liczbie zmian, lekarz może zalecić:
- suplementację niedoborów (np. witaminy B12, żelaza, cynku),
- leki immunomodulujące lub przeciwzapalne,
- probiotyki wspomagające równowagę mikroflory w jamie ustnej i jelitach.
W wyjątkowych przypadkach, przy bardzo nasilonych zmianach, rozważa się krótkotrwałe zastosowanie leków sterydowych lub leczenie specjalistyczne.
Afty a styl życia – jak zapobiegać nawrotom?
Nie ma jednej metody, która całkowicie wyeliminuje ryzyko powstawania aft, ale zmiana kilku nawyków może znacząco zmniejszyć ich częstotliwość i nasilenie. W codziennej praktyce stomatologicznej polecam pacjentom:
- unikanie past z SLS – ten detergent może podrażniać śluzówkę i osłabiać jej barierę ochronną;
- wprowadzenie diety bogatej w witaminy z grupy B, żelazo, cynk i kwas foliowy;
- dokładną, ale delikatną higienę jamy ustnej – najlepiej szczoteczką o miękkim włosiu;
- ograniczenie stresu i dbanie o regenerację organizmu;
- unikanie twardych, pikantnych i drażniących potraw podczas gojenia aft.
Warto również regularnie kontrolować stan błony śluzowej u stomatologa, zwłaszcza jeśli afty mają tendencję do nawracania. W klinice stomatologicznej Medessence oferujemy zarówno konsultacje z periodontologiem, jak i higienizację zębów oraz całej jamy ustnej!
Podsumowanie: nie lekceważ drobnych owrzodzeń w jamie ustnej!
Afty nie są groźne, ale mogą być uciążliwe, szczególnie jeśli pojawiają się regularnie. To, co wydaje się drobną dolegliwością, często ma związek z ogólną kondycją organizmu, niedoborami lub zaburzeniami odporności. Właściwa diagnostyka i leczenie nie tylko przyspieszają gojenie, ale mogą zapobiec wielu nawrotom w przyszłości.
Jeśli zmagasz się z nawracającymi aftami lub niepokoją Cię zmiany w jamie ustnej, warto skonsultować się z doświadczonym stomatologiem. W klinice Medessence w Warszawie oferujemy kompleksową diagnostykę, leczenie oraz wsparcie w profilaktyce chorób błony śluzowej jamy ustnej. Umów się na wizytę – zadbaj o komfort i zdrowie swojej jamy ustnej już dziś.
