Zapalenie okostnej zęba – objawy, przyczyny, leczenie i kiedy do stomatologa?

Zapalenie okostnej zęba to jedna z tych dolegliwości, które pacjenci zapamiętują bardzo dobrze. Najczęściej z powodu bólu – silnego, narastającego, trudnego do zignorowania. W praktyce stomatologicznej jest to stan, który zawsze wymaga leczenia i nigdy nie powinien być przeczekiwany. 

Czym jest okostna i dlaczego jej zapalenie tak boli?

Okostna to cienka, ale bardzo bogato unerwiona i unaczyniona błona pokrywająca kość. W obrębie szczęki i żuchwy odpowiada nie tylko za odżywianie kości, ale też za jej regenerację. Gdy dochodzi do stanu zapalnego okostnej, nawet niewielki obrzęk powoduje silne dolegliwości bólowe, ponieważ tkanka ta nie ma „miejsca”, by się rozprężyć.

W stomatologii zapalenie okostnej niemal zawsze ma charakter wtórny. Nie pojawia się samoistnie. Jest efektem szerzenia się infekcji bakteryjnej z zęba lub tkanek okołowierzchołkowych w głąb kości.

Objawy zapalenia okostnej zęba

Objawy są zwykle dość charakterystyczne i narastają w krótkim czasie. Początkowo ból może przypominać zwykły ból zęba, jednak szybko zmienia swój charakter.

Najczęściej pacjenci zgłaszają:

• silny, pulsujący ból zęba, nasilający się przy nagryzaniu lub dotyku,
• wrażenie „wysadzania” zęba z zębodołu,
• obrzęk dziąsła, a czasem także policzka lub okolicy podżuchwowej,
• tkliwość przy opukiwaniu zęba,
• uczucie rozpierania w kości,
• podwyższoną temperaturę ciała i ogólne osłabienie,
• trudności w otwieraniu ust, jeśli proces zapalny obejmuje większy obszar.

W bardziej zaawansowanych przypadkach może pojawić się wyciek ropnej treści przez dziąsło lub przetokę. To moment, w którym ból czasem chwilowo słabnie, co bywa mylące i opóźnia zgłoszenie się do lekarza.

Najczęstsze przyczyny zapalenia okostnej

Zapalenie okostnej zęba niemal zawsze ma podłoże infekcyjne. Bakterie przedostają się do kości drogą ciągłości tkanek, najczęściej z martwej lub głęboko zakażonej miazgi zęba.

Do najczęstszych przyczyn należą:

• nieleczona próchnica prowadząca do martwicy miazgi,
• powikłania po leczeniu kanałowym, szczególnie przy niedopełnionych lub zakażonych kanałach,
• pęknięcia i złamania zębów umożliwiające wnikanie bakterii,
• zaawansowana choroba przyzębia,
• urazy zębów i kości szczęki lub żuchwy,
• powikłania po ekstrakcji zęba, zwłaszcza przy obecności pozostawionych ognisk zapalnych.

Warto pamiętać, że antybiotyki stosowane „na własną rękę” mogą częściowo stłumić objawy, ale nie eliminują przyczyny. Infekcja w kości nadal się rozwija, często w sposób bardziej podstępny.

Jak wygląda leczenie zapalenia okostnej zęba?

Leczenie zawsze powinno być przyczynowe. Samo zniesienie bólu nie jest celem terapii, lecz jedynie jej efektem ubocznym.

Podstawą jest usunięcie źródła infekcji. W zależności od sytuacji klinicznej może to oznaczać:

• pilne leczenie kanałowe lub ponowne leczenie endodontyczne,
• nacięcie i drenaż ropnia, jeśli doszło do nagromadzenia ropy,
• ekstrakcję zęba, gdy nie ma możliwości jego uratowania,
• leczenie farmakologiczne wspomagające, najczęściej antybiotykoterapię dobraną do obrazu klinicznego.

W ostrym stanie zapalnym leczenie często przebiega etapowo. Najpierw opanowanie infekcji i bólu, następnie właściwe leczenie stomatologiczne. Zwlekanie z którymkolwiek z tych etapów zwiększa ryzyko powikłań, takich jak rozległe zapalenie kości, szerzenie się zakażenia do tkanek miękkich twarzy lub nawet ogólnoustrojowe zakażenie.

Kiedy bezwzględnie zgłosić się do stomatologa?

Każdy silny, narastający ból zęba połączony z obrzękiem powinien być traktowany jako stan wymagający pilnej konsultacji. Zapalenie okostnej nie jest dolegliwością, która „przejdzie sama”.

Szczególnie pilnie należy zgłosić się do lekarza, gdy:

• ból utrudnia normalne funkcjonowanie,
• pojawia się obrzęk twarzy lub szyi,
• występuje gorączka,
• pojawiają się trudności w połykaniu lub otwieraniu ust,
• dolegliwości nie ustępują mimo leków przeciwbólowych.

W takich sytuacjach czas ma realne znaczenie dla przebiegu leczenia i jego zakresu.

Zapalenie okostnej a dalsze leczenie stomatologiczne

Po opanowaniu ostrego stanu zapalnego konieczna jest dokładna diagnostyka. Zdjęcia RTG, a czasem tomografia CBCT, pozwalają ocenić zasięg zmian w kości i zaplanować dalsze leczenie. W wielu przypadkach możliwe jest zachowanie zęba, pod warunkiem prawidłowo przeprowadzonego leczenia endodontycznego i kontroli gojenia.

U pacjentów z rozległymi zmianami zapalnymi lub utratą zęba dalszym etapem bywa leczenie implantologiczne, jednak zawsze dopiero po pełnym wygojeniu kości i ustąpieniu infekcji.

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli pojawiają się objawy sugerujące zapalenie okostnej zęba, szybka i trafna diagnoza ma kluczowe znaczenie. W Medessence w Warszawie prowadzimy leczenie ostrych stanów zapalnych, leczenie kanałowe, chirurgię stomatologiczną oraz kompleksową diagnostykę obrazową. Pozwala to działać od razu i bez zbędnego odkładania leczenia na kolejne etapy w innych placówkach.

W takich przypadkach najważniejsze jest jedno – nie zwlekać. Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym większa szansa na opanowanie stanu zapalnego i zachowanie zęba bez długotrwałych konsekwencji