Martwica miazgi – jak powstaje i jak wygląda leczenie krok po kroku?
Martwica miazgi zęba, potocznie zwana martwym zębem, to zaawansowany stan patologiczny, w którym żywaa tkanka miazgi zębowej obumiera na skutek nieodleczonej infekcji bakteryjnej lub urazu mechanicznego. Proces ten rozwija się stopniowo, zaczynając od zapalenia miazgi, przechodząc w jej martwicę, a w ostateczności prowadząc do zgorzeli, czyli rozkładu tkanek pod wpływem bakterii beztlenowych. Rozpoznanie i szybkie leczenie martwicy miazgi zęba jest kluczowe, aby uniknąć poważnych powikłań, takich jak rozprzestrzenianie się infekcji na kości szczęki czy nawet do krwiobiegu.
Czym jest martwica miazgi zęba?
Miazga zębowa to delikatna tkanka łączna znajdująca się w centralnej części zęba, w komorze miazgowej i wąskich kanałach korzeniowych. Składa się z nerwów, naczyń krwionośnych, limfatycznych oraz komórek produkujących substancje odżywcze dla zęba. Gdy miazga ulega martwicy, traci zdolność do regeneracji, a ząb staje się bezwładny, nie reaguje na bodźce zewnętrzne i stopniowo zmienia kolor.
Martwica może być sucha lub wilgotna. W formie suchej tkanka po prostu obumiera bez dalszego rozkładu, co zdarza się np. po urazach. Wilgotna martwica, czyli zgorzel miazgi zębowej, charakteryzuje się obecnością wilgoci i bakterii, co prowadzi do fermentacji i produkcji gazów oraz toksyn. Ten etap jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ infekcja może przebić się przez wierzchołek korzenia i zainfekować otaczające tkanki.
W praktyce stomatologicznej martwy ząb rozpoznaje się po braku reakcji na testy żywotności, zmianie barwy na szarą lub siną oraz obecności nieprzyjemnego zapachu z kanałów korzeniowych. Bez interwencji ząb traci stabilność i staje się źródłem chronicznej infekcji.
Przyczyny powstawania martwicy miazgi
Główną przyczyną martwicy miazgi zęba jest nieleczona próchnica, która drąży szkliwo i zębinę, umożliwiając bakteriom, takim jak Streptococcus mutans czy Lactobacillus, dotarcie do miazgi. Próchnica początkowo powoduje odwracalne zapalenie, ale bez leczenia przechodzi w nieodwracalne, kończące się martwicą.
Urazy mechaniczne, takie jak pęknięcia zęba od uderzenia, gryzienia twardych przedmiotów czy sportowych kontuzji, uszkadzają naczynia krwionośne w miazdze, co prowadzi do niedokrwienia i obumarcia tkanek. Szczególnie narażone są siekacze przednie u dzieci i młodzieży.
Inne czynniki to błędy stomatologiczne, np. przegrzanie zęba podczas borowania bez odpowiedniego chłodzenia, chemiczne podrażnienia od materiałów plombujących czy reakcje alergiczne na leki. Rzadziej martwica miazgi wynika z infekcji krwiopochodnych, np. z zatok przynosowych lub serca, lub predyspozycji genetycznych osłabiających odporność miazgi.
Czynniki ryzyka obejmują słabą higienę jamy ustnej, dietę bogatą w cukry, palenie tytoniu, cukrzycę i niedobory witamin, które osłabiają mechanizmy obronne organizmu. U osób z wadami zgryzu lub bruksizmem (zgrzytaniem zębami) martwica rozwija się szybciej z powodu mikropęknięć.
Masz problem stomatologiczny? Skonsultuj go ze specjalistą Medessence
Nieleczone zmiany w obrębie zębów i przyzębia mogą prowadzić do poważnych konsekwencji – od resorpcji zęba po jego utratę.
W Medessence zapewniamy kompleksową diagnostykę, nowoczesne metody leczenia oraz opiekę doświadczonych specjalistów.
Umów konsultację i dowiedz się, jakie leczenie będzie najlepsze w Twoim przypadku.
Objawy martwicy miazgi zęba na różnych etapach
Początkowe objawy martwicy miazgi to ostry, pulsujący ból, nasilający się pod wpływem zimna, ciepła, słodyczy czy nacisku. Ból promieniuje do ucha, skroni lub żuchwy, nasila się w pozycji leżącej i nie ustępuje po tabletkach przeciwbólowych. To faza zapalna, zanim dojdzie do pełnego obumarcia.
Gdy martwica jest zaawansowana, ból niespodziewanie ustępuje – ząb staje się „cichy”. Powstaje wtedy charakterystyczna szarawa lub czarno-zielonkawa przebarwienie korony, matowość szkliwa i obrzęk dziąsła wokół zęba. Zęby trzonowe mogą wydzielać ropę lub zgniły zapach przy opukiwaniu.
W zgorzeli miazgi zębowej objawy nasilają się: silny obrzęk twarzy, gorączka, ropa wypływająca z dziąsła (fistuła), powiększone węzły chłonne i uczucie obcego ciała w ustach. Ból wraca jako tępy, ciągły, z możliwością promieniowania do głowy. U dzieci objawy mogą być nietypowe – tylko drażliwość i unikanie jedzenia. Długotrwała martwica prowadzi do zmian okołowierzchołkowych widocznych na zdjęciu RTG: poszerzone przyzębie, torbiele lub ropień. Ignorowanie symptomów grozi przewlekłym stanem zapalnym kości.
Jak dentysta diagnozuje martwicę miazgi?
Diagnostyka zaczyna się od szczegółowego wywiadu: kiedy ból się pojawił, co go nasila, czy były urazy. Następnie badanie kliniczne – zgłębnikowanie próchnicy, testy termiczne (lodowy patyczek lub ciepła gutaperka) i elektryczne (pulpometr). Martwa miazga nie reaguje na żadne bodźce.
Kluczowe jest zdjęcie RTG, które pokazuje cieniowanie komory miazgowej, poszerzenie kanałów korzeniowych lub zmiany okołowierzchołkowe. W skomplikowanych przypadkach stosuje się tomografię CBCT dla trójwymiarowego obrazu kanałów, co jest niezbędne przy zębach wielokanałowych.
Dodatkowe testy to opukiwanie zęba (ból przy uderzeniu wskazuje na zapalenie okołowierzchołkowe) i sondowanie dziąseł. Czasem pobiera się próbkę wydzieliny do badania bakteriologicznego, aby dobrać antybiotyk.
Leczenie martwicy miazgi – szczegółowy przewodnik krok po kroku
Leczenie martwicy miazgi zęba to endodoncja, czyli leczenie kanałowe, które ratuje ząb przed ekstrakcją. Procedura trwa zwykle 1-3 wizyty i wymaga znieczulenia.
Krok 1: Przygotowanie i otwarcie zęba. Dentysta usuwa próchnicę, otwiera komorę miazgową pod izolacją gumową (coafdam), co zapobiega zakażeniu śliną. Jeśli miazga jest częściowo żywa, podaje się dewitalizującą pastę z paraformaldehydem na 7-14 dni, aby uśmiercić resztki nerwów.
Krok 2: Oczyszczanie i dezynfekcja kanałów. Kanały lokalizuje się za pomocą endometru, mierzy ich długość RTG. Następnie opracowuje pilnikami ręcznymi lub maszynami (NiTi), usuwając martwą miazgę. Irygacja podchloryn sodu (5,25%), EDTA i chlorheksydyną zabija bakterie. Procedura powtarzana jest, aż wypływ jest czysty.
Krok 3: Osuszanie i wypełnienie. Kanały osusza papierowymi wkładkami, sprawdza się szczelność. Wypełnia się gutaperką metodą skropleniową lub kondensacji bocznej, utwardzając sealerem. Komorę zamyka opatrunkiem tymczasowym (Cavit).
Krok 4: Odbudowa i kontrola. Na ostatniej wizycie usuwa się opatrunek, odbudowuje koronę kompozytem lub zakłada koronę protetyczną. Kontrolne RTG po 6-12 miesiącach ocenia sukces – brak zmian okołowierzchołkowych.
Powikłania nieleczonej martwicy miazgi
Nieleczona martwica prowadzi do ropnia okołowierzchołkowego, podokostnowego czy nawet ropnia mózgu (osteomyelitis). Infekcja rozprzestrzenia się do krwi, powodując sepsę, zapalenie wsierdzia czy zapalenie zatok. Chronicznie powoduje torbiele, utratę kości i kruszenie sąsiednich zębów. U kobiet w ciąży lub diabetyków powikłania są cięższe, z ryzykiem przedwczesnego porodu czy opóźnionej gojenia. Martwy ząb wpływa też na estetykę uśmiechu i mowę.
Zapobieganie martwicy miazgi w praktyce
Zapobieganie opiera się na higienie: szczotkowanie fluorowaną pastą dwa razy dziennie, nitkowanie, płukanki antybakteryjne (np. z chlorheksydyną). Dieta lekka, unikanie słodyczy po zmroku i żucie gum bez cukru wzmacniają szkliwo. Regularne wizyty co 6 miesięcy pozwalają na wczesne wykrycie próchnicy. Lakierowanie fluorem, lakierowanie szczelin i usuwanie kamienia to skuteczna profilaktyka. U dzieci sigilanty i ortodoncja zapobiegają urazom.
Wybielanie i pielęgnacja po leczeniu
Po kanałowym martwy ząb może być siny – wybiela się go metodą internalną: walking bleach z nadtlenkiem wodoru i karbamidem w komorze na 3-7 dni, powtarzane 2-3 razy. Termokatalityczna technika z lampą UV daje efekt w godzinę.
Pielęgnacja: miękka dieta przez tydzień, unikanie barwiących napojów, delikatne szczotkowanie. Po roku kontrola RTG. Zdrowy tryb życia wspomaga długoterminowy sukces.
