Kamień poddziąsłowy: jak powstaje i dlaczego jest groźniejszy niż nadziąsłowy?

Kamień poddziąsłowy to twarde złogi odkładające się pod linią dziąsła, w kieszonkach dziąsłowych, które są niewidoczne gołym okiem i trudniejsze do usunięcia niż kamień nadziąsłowy. To właśnie kamień poddziąsłowy jest jednym z głównych, przewlekłych czynników uszkadzających przyzębie, prowadząc do zapalenia dziąseł, recesji, ruszania się zębów, a nawet ich utraty. 

Czym różni się kamień poddziąsłowy od kamienia nadziąsłowego?

Kamień nadziąsłowy odkłada się na widocznej części zębów, powyżej linii dziąsła – najczęściej w okolicy dolnych siekaczy od strony języka oraz przy górnych trzonowcach od strony policzka, gdzie łatwiej o gromadzenie się osadu i szybkie jego mineralizowanie. Ma zwykle barwę żółtawą lub brunatną i jest dobrze zauważalny podczas codziennego mycia zębów czy oglądania zębów w lustrze.

Kamień poddziąsłowy (kamien poddziaslowy) tworzy się poniżej brzegu dziąsła, w tzw. kieszonkach dziąsłowych, i nie jest widoczny w normalnym uśmiechu. Złogi te są zwykle twardsze, ściślej przylegają do powierzchni korzenia zęba i mają ciemniejszy kolor – od brunatnego po niemal czarny – ponieważ chłoną barwniki z krwi i płynu zapalnego. W praktyce pacjent często widzi jedynie zaczerwienione lub obrzęknięte dziąsła, nie mając świadomości, że pod ich powierzchnią odkłada się kamień poddziąsłowy.

Jak powstaje kamień poddziąsłowy i jakie są jego etapy narastania?

Punktem wyjścia dla obu rodzajów złogów jest płytka bakteryjna – miękki, lepki osad złożony z bakterii, resztek pokarmowych, śliny i złuszczonych komórek nabłonka, który zaczyna odkładać się na zębach już kilkanaście minut po szczotkowaniu. Jeśli płytka nie jest dokładnie usuwana szczoteczką, nicią dentystyczną czy irygatorem, w ciągu kilkudziesięciu godzin zaczyna się mineralizować pod wpływem soli wapnia i fosforanów zawartych w ślinie, tworząc twardy kamień nazębny.

Na początku złogi formują się najczęściej w okolicy brzegu dziąsła jako kamień nadziąsłowy, który widzimy jako zgrubienia i przebarwienia na granicy zęba i dziąsła. Gdy nie jest on regularnie usuwany, narastająca masa kamienia zaczyna „wciskać się” coraz głębiej pod dziąsło, wzdłuż powierzchni korzenia zęba, stopniowo zajmując kieszonkę dziąsłową i przekształcając się w kamień poddziąsłowy.

Z czasem struktura złogów staje się coraz bardziej szorstka i porowata, co sprzyja przyleganiu kolejnych warstw płytki bakteryjnej i jej dalszej mineralizacji. W zaawansowanych przypadkach kamień poddziąsłowy może zajmować znaczną część korzenia, rozciągać kieszonki dziąsłowe i tworzyć dogodne środowisko dla agresywnych bakterii odpowiedzialnych za zapalenie przyzębia.

Ciekawostka
Kamień poddziąsłowy zawiera nie tylko zmineralizowane osady i bakterie, ale także barwniki pochodzące z krwi i płynu zapalnego. To właśnie dlatego ma charakterystyczny, znacznie ciemniejszy kolor niż typowy kamień nadziąsłowy widoczny na zębach.

Usuwanie kamienia poddziąsłowego – profesjonalny scaling

Kamień poddziąsłowy to niewidoczny, ale groźny osad, który może prowadzić do stanów zapalnych i chorób przyzębia. W Medessence wykonujemy dokładny scaling poddziąsłowy, zapewniając zdrowe dziąsła i świeży oddech.

Umów się na scaling poddziąsłowy

Dlaczego kamień poddziąsłowy jest bardziej niebezpieczny dla zdrowia dziąseł?

Kamień nadziąsłowy jest przede wszystkim problemem estetycznym i sprzyja nieświeżemu oddechowi, ale to kamień poddziąsłowy ma szczególnie destrukcyjny wpływ na przyzębie. Zlokalizowany jest bezpośrednio w kieszonkach dziąsłowych, czyli w miejscu, gdzie dziąsło łączy się z zębem – tam, gdzie przebiegają włókna więzadeł utrzymujących ząb w kości.

Twarde, „zaklinowane” złogi działają jak mechaniczna drzazga między korzeniem a kością, rozpychając i uszkadzając więzadła oraz nasilając stan zapalny. Bakterie bytujące na powierzchni kamienia produkują toksyny i enzymy, które prowadzą do przewlekłego zapalenia dziąseł, krwawienia, obrzęku, a w konsekwencji do niszczenia kości wyrostka zębodołowego.

Nieleczony kamień poddziąsłowy jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju paradontozy (zapalenia przyzębia), a więc choroby, która objawia się m.in. obniżaniem się linii dziąseł, wydłużaniem się klinicznie koron zębów, ich rozchwianiem i ostatecznie utratą. Jest też istotnym źródłem bakterii i mediatorów zapalnych, które mogą wpływać ogólnoustrojowo, zwiększając ryzyko m.in. chorób sercowo‑naczyniowych u osób predysponowanych.

Objawy obecności kamienia poddziąsłowego, które łatwo przeoczyć

Kamień poddziąsłowy objawy daje zwykle dopiero wtedy, gdy proces jest już nasilony, dlatego wielu pacjentów mylnie zakłada, że problemu nie ma, skoro nie widzą złogów na zębach. Najczęściej pierwszym sygnałem jest nawracające krwawienie dziąseł – podczas szczotkowania, nitkowania, a nawet przy gryzieniu twardszych pokarmów.

Innym częstym objawem jest przewlekły, nieprzyjemny zapach z ust, którego nie udaje się zlikwidować ani dokładniejszym szczotkowaniem, ani użyciem płynów do płukania. Dziąsła mogą być zaczerwienione, obrzęknięte, bolesne przy dotyku, a niekiedy pojawia się uczucie „swędzenia” lub rozpierania w okolicy zębów, co pacjent określa jako dyskomfort trudny do opisania.

Na bardziej zaawansowanym etapie dochodzi do obniżania się brzegu dziąsła, odsłaniania szyjek zębowych i narastającej nadwrażliwości na zimne, gorące czy kwaśne bodźce. Zęby mogą zacząć wydawać się „dłuższe”, niekiedy pojawia się wrażenie lekkiego ruszania się niektórych zębów lub zmiany ich ustawienia, co świadczy o postępującym uszkodzeniu aparatu więzadłowego i kości.

Jak wygląda usuwanie kamienia poddziąsłowego u stomatologa?

Usuwanie kamienia poddziąsłowego (skaling poddziąsłowy) to zabieg wykonywany w gabinecie stomatologicznym, najczęściej przez lekarza dentystę lub higienistkę stomatologiczną, przy użyciu specjalistycznych narzędzi. W odróżnieniu od klasycznego skalingu naddziąsłowego, w którym usuwa się kamień z widocznych powierzchni zębów, skaling poddziąsłowy polega na oczyszczaniu powierzchni korzeni zębów w obrębie kieszonek dziąsłowych, często z zastosowaniem znieczulenia miejscowego.

Do usuwania kamienia poddziąsłowego stosuje się specjalne końcówki ultradźwiękowe oraz ręczne narzędzia (kirety), którymi delikatnie, ale bardzo precyzyjnie „zestruga się” złogi przylegające do korzenia, wygładzając jednocześnie jego powierzchnię (tzw. root planing). W trakcie zabiegu lekarz pracuje poniżej linii dziąsła, dlatego pacjent nie widzi bezpośrednio usuwanych złogów, natomiast po oczyszczeniu zwykle obserwuje się stopniowe zmniejszenie stanu zapalnego, ustąpienie krwawienia i obrzęku dziąseł.

Jeśli chodzi o usuwanie kamienia poddziąsłowego, cena zależy zwykle od liczby łuków zębowych lub kwadrantów oraz stopnia zaawansowania choroby – im więcej złogów i głębsze kieszonki, tym zabieg jest bardziej czasochłonny. Często pełna higienizacja obejmuje pakiet: skaling nad‑ i poddziąsłowy, piaskowanie oraz polerowanie, co dodatkowo poprawia komfort pacjenta i zmniejsza tendencję do odkładania się nowych złogów.

Przykład z życia

Pacjent zgłasza się na wizytę z powodu krwawiących dziąseł i nieświeżego oddechu, choć – jak twierdzi – „kamień ma usunięty od niedawna”, bo kilka miesięcy temu był na skalingu naddziąsłowym. Po badaniu periodontologicznym i sondowaniu kieszonek okazuje się, że w wielu miejscach zalega kamień poddziąsłowy, który nie został wcześniej usunięty – dopiero skaling poddziąsłowy przynosi wyraźną poprawę, a pacjent po kilku tygodniach zauważa ustąpienie krwawienia i wyraźnie świeższy oddech.

Jak zapobiegać powstawaniu kamienia poddziąsłowego na co dzień?

Podstawą profilaktyki jest regularne i skuteczne usuwanie płytki bakteryjnej zanim zdąży się ona zmineralizować, dzięki temu ogranicza się zarówno kamień nadziąsłowy, jak i ryzyko jego „zejścia” pod dziąsło. Oznacza to dokładne szczotkowanie zębów przynajmniej dwa razy dziennie, dobranie odpowiedniej techniki mycia (np. ruchy wymiatające w kierunku od dziąsła do korony) oraz codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych nicią dentystyczną, szczoteczkami międzyzębowymi lub irygatorem.

Istotna jest też dieta. Częste podjadanie produktów bogatych w węglowodany prostsze, lepkie przekąski oraz napoje słodzone sprzyjają odkładaniu się osadu i namnażaniu bakterii, które tworzą biofilm. Ograniczenie takich produktów, odpowiednia podaż wody oraz dbałość o ogólny stan zdrowia (w tym kontrola chorób przewlekłych, np. cukrzycy) pomagają zmniejszyć podatność na złogi.

Nawet najlepsza domowa higiena nie zastąpi jednak profesjonalnej higienizacji. Zaleca się wykonywanie scaling zębów przynajmniej raz w roku, a u osób z tendencją do szybkiego odkładania kamienia lub z chorobami przyzębia nawet co 3–6 miesięcy. Regularne wizyty kontrolne pozwalają wychwycić pierwsze objawy kamienia poddziąsłowego i zapalenia dziąseł, zanim problem przerodzi się w zaawansowaną chorobę przyzębia wymagającą długotrwałego i kosztownego leczenia.

Warto wiedzieć

Po wykonaniu pełnego skalingu poddziąsłowego często obserwuje się pozornie „wydłużenie” zębów – w rzeczywistości to ustępujący obrzęk dziąseł odsłania faktyczną linię tkanek, a nie dodatkowo „odsłonięty” ząb. Dla wielu pacjentów jest to sygnał, jak bardzo długo w kieszonkach zalegał kamień poddziąsłowy i jak silny był stan zapalny.