Grzybica jamy ustnej – rodzaje, przyczyny, metody leczenia

Grzybica jamy ustnej, czyli kandydoza, to schorzenie, które może dotyczyć osób w każdym wieku – zarówno niemowląt, jak i seniorów. Mimo że najczęściej kojarzona jest z obniżoną odpornością, może występować również u osób ogólnie zdrowych, zwłaszcza jeśli pojawią się sprzyjające warunki do rozwoju grzybów z rodzaju Candida. To choroba, której nie powinno się lekceważyć – nie tylko ze względu na dyskomfort, ale też na ryzyko nawrotów i możliwe powikłania.

Czym jest grzybica jamy ustnej?

Grzybica jamy ustnej to infekcja drożdżakowa, najczęściej wywoływana przez Candida albicans, choć u niektórych pacjentów mamy do czynienia również z innymi gatunkami – jak Candida glabrata czy Candida tropicalis. Co ważne, drożdżaki te są częścią naszej naturalnej flory jamy ustnej, przewodu pokarmowego i skóry – a więc nie są „obce” dla organizmu. Problem pojawia się w momencie, gdy zostaje zaburzona równowaga mikrobiologiczna i grzyby zaczynają namnażać się w sposób niekontrolowany, wywołując stan zapalny.

Rodzaje kandydozy jamy ustnej

Kandydoza nie zawsze wygląda tak samo. W zależności od obrazu klinicznego i nasilenia zmian wyróżniamy kilka typów grzybicy jamy ustnej. To bardzo istotne z punktu widzenia diagnostyki, bo każda postać może wymagać nieco innego podejścia terapeutycznego.

Kandydoza rzekomobłoniasta (pleśniawki)

To najczęstsza postać grzybicy, szczególnie u niemowląt i osób starszych. Objawia się białymi nalotami przypominającymi skrzepłe mleko – najczęściej na języku, policzkach i podniebieniu. Po próbie starcia nalotów może pojawić się krwawiąca, zaczerwieniona powierzchnia. Często towarzyszy jej uczucie pieczenia, suchość i nieprzyjemny posmak.

Kandydoza rumieniowa (ostra lub przewlekła)

Tutaj nie obserwujemy białych nalotów, ale intensywne zaczerwienienie błony śluzowej, zwykle w obrębie języka lub podniebienia. Pacjenci często skarżą się na uczucie palenia, szczególnie po spożyciu pikantnych lub kwaśnych potraw. Może to być postać trudniejsza do zdiagnozowania, ponieważ objawy bywają mniej oczywiste wizualnie.

Kandydoza hiperplastyczna (przewlekła)

To rzadsza, ale poważniejsza forma, której objawem są białe, zrogowaciałe zmiany – najczęściej na wewnętrznej stronie policzków. Naloty nie dają się łatwo usunąć, a w niektórych przypadkach mogą być mylone z leukoplakią. Wymaga szczególnej uwagi, bo może współistnieć z innymi chorobami śluzówki, a nawet stanowić zmianę przednowotworową.

Kandydoza protetyczna

Dotyczy osób korzystających z ruchomych protez zębowych, zwłaszcza jeśli nie są one zdejmowane na noc lub nie są odpowiednio czyszczone. Zmiany najczęściej lokalizują się pod płytą protezy i mają charakter rumieniowy.

Dlaczego dochodzi do grzybicy jamy ustnej?

Grzybica nie bierze się znikąd – za jej rozwój odpowiada najczęściej współdziałanie kilku czynników. Najważniejszym z nich jest zaburzenie równowagi mikrobiologicznej oraz osłabienie mechanizmów odpornościowych jamy ustnej. Często są to czynniki ogólnoustrojowe, ale również typowo miejscowe.

Czynniki sprzyjające rozwojowi grzybicy

• Antybiotykoterapia – zwłaszcza szerokospektralna, która niszczy nie tylko bakterie patogenne, ale też naturalną florę bakteryjną jamy ustnej.
• Sterydy wziewne – często stosowane w leczeniu astmy i POChP, mogą prowadzić do rozwoju kandydozy, szczególnie jeśli pacjent nie płucze jamy ustnej po użyciu inhalatora.
• Zaburzenia odporności – w tym zakażenie wirusem HIV, choroby nowotworowe, cukrzyca, niedobory żelaza i witamin z grupy B.
• Protezy zębowe – zwłaszcza źle dopasowane, uszkodzone lub nieczyszczone regularnie.
• Palenie tytoniu – wpływa na miejscową odporność błon śluzowych i sprzyja kolonizacji grzybów.
• Zła higiena jamy ustnej – resztki pokarmowe, osady i nieczyszczone protezy to idealne środowisko dla rozwoju drożdżaków.

Higienizacja zębów Warszawa – zadbaj o zdrowy uśmiech

Regularna higienizacja zębów to najlepszy sposób na profilaktykę próchnicy, chorób dziąseł i kamienia nazębnego. W Medessence wykonujemy skaling, piaskowanie i fluoryzację, aby Twoje zęby były czyste, zdrowe i lśniące każdego dnia.

Higienizacja zębów

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

Pierwszym objawem grzybicy może być nie tylko wspomniany biały nalot, ale także uczucie pieczenia w ustach, metaliczny posmak, suchość śluzówek, spierzchnięte kąciki ust (tzw. zajady), a także trudności w jedzeniu, mówieniu i połykaniu. W zaawansowanych przypadkach dochodzi nawet do rozlanego bólu błon śluzowych, co znacząco pogarsza komfort życia.

Jeśli objawy te utrzymują się dłużej niż kilka dni, warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem stomatologiem lub periodontologiem, który dokładnie oceni stan błon śluzowych i zaplanuje leczenie.

Diagnostyka grzybicy – nie tylko na oko

W większości przypadków rozpoznanie grzybicy jamy ustnej można postawić na podstawie obrazu klinicznego i wywiadu z pacjentem. Czasem jednak – zwłaszcza w postaciach nietypowych lub przewlekłych – konieczne jest pobranie wymazu ze zmienionych chorobowo miejsc i wykonanie badania mikologicznego (posiew + antybiogram grzybiczy). Pozwala to określić, z jakim gatunkiem Candida mamy do czynienia i dobrać odpowiednie leczenie.

Jak leczyć grzybicę jamy ustnej?

Leczenie grzybicy powinno być kompleksowe i dopasowane do konkretnego przypadku. Nie ogranicza się ono jedynie do przepisania leku – ważne jest też wyeliminowanie czynników predysponujących oraz edukacja pacjenta.

Leczenie miejscowe i ogólne

W łagodnych przypadkach wystarczające jest leczenie miejscowe – najczęściej stosuje się zawiesiny, żele, pastylki do ssania lub płukanki zawierające nystatynę, mikonazol lub klotrimazol. Preparaty te działają bezpośrednio w miejscu infekcji i mają wysoką skuteczność, o ile są stosowane regularnie przez zalecany czas (minimum 7–14 dni).

W cięższych lub nawracających przypadkach konieczne bywa leczenie ogólne – najczęściej z użyciem flukonazolu lub itrokonazolu, podawanych doustnie. Czas trwania terapii i dawka ustalana jest indywidualnie – ważne, by leczenie kontynuować nawet po ustąpieniu objawów, aby zapobiec nawrotom.

W niektórych sytuacjach (np. u osób z immunosupresją) leczenie może być dłuższe lub wymagać współpracy z lekarzem internistą.

Wspomaganie leczenia i zapobieganie nawrotom

Bardzo ważne jest również wspieranie naturalnych mechanizmów obronnych organizmu. W leczeniu grzybicy jamy ustnej zaleca się:

• dokładną higienę jamy ustnej i protez,
• unikanie cukrów prostych (grzyby „lubią” glukozę),
• stosowanie probiotyków doustnych i śluzówkowych,
• rezygnację z palenia papierosów,
• regularne wizyty kontrolne u stomatologa.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Jeśli zauważasz u siebie biały nalot w ustach, pieczenie języka, spierzchnięte kąciki ust lub inne niepokojące objawy – nie zwlekaj z wizytą. Grzybica jamy ustnej to choroba, która może mieć różne oblicza, ale wcześnie rozpoznana jest stosunkowo łatwa do wyleczenia.

W klinice Medessence w Warszawie oferujemy kompleksową diagnostykę i leczenie zmian śluzówkowych – w tym grzybic jamy ustnej. Każdego pacjenta traktujemy indywidualnie, opierając się na rzetelnej analizie objawów, badaniu klinicznym i – jeśli trzeba – specjalistycznych testach mikrobiologicznych. Nie czekaj, aż problem się pogłębi. Umów się na konsultację i odzyskaj komfort życia już dziś.